Polen in Brussel en Parijs, een eeuw geleden, zoiets

Een groep intellectuelen (ahum) komt aan de universiteit van Brussel samen om kennis op te doen en uit te wisselen. Netwerken ook. Als ze een eeuw geleden had plaatsgevonden, dan had de summer school Zeg’t Eens misschien wel een rolletje gespeeld in de marge van mijn onderzoek. Hangt er wat vanaf: zijn er by any chance Poolse studenten onder de deelnemers?

Mijn onderzoek is – u raadt het al – historisch van aard. Centraal staan de honderden Poolse studenten en (gast)docenten die in de kwarteeuw voor de Eerste Wereldoorlog naar Brussel en Parijs zijn gekomen om er te studeren of les te geven. Velen trokken westwaarts omdat ze in hun thuisland geen kans zagen om hoger onderwijs te lopen. Technisch gezien bestond Polen immers niet in deze periode. Het huidige Poolse grondgebied viel destijds onder voogdij van het Russische, Duitse of Oostenrijks-Hongaarse rijk. Gebieden waar niet zelden restricties bestonden op de toegang tot hoger onderwijs – voor vrouwen, voor joden, voor etnische Polen.

Victor Alter - leider van de Joodse Bund in Polen

Victor Alter (1890-1943) – leider van de Joodse Bund in Polen

Andere jonge Polen waren politiek actief en kwamen naar Brussel of Parijs omdat het voor hen bijvoorbeeld te heet onder de voeten werd. De broers en zussen Alter waren betrokken bij de Joodse arbeidersbund, maar na enkele arrestaties stuurde hun moeder hen naar België, waar ze ongetwijfeld veiliger zouden zijn. De Alters studeerden bijgevolg in Brussel en Gent, maar in tussentijd bleven ze natuurlijk wel politiek actief. Ze organiseerden clandestiene meetings, legden allerhande contacten, zetten bundistische organisaties op en trouwden zelfs met enkele ‘gekende’ Belgen, zoals de syndicalist Henri Fuss en de feministe Melanie Lorein. De Belgische (én Russische) staatsveiligheid had er een vette kluif aan om het netwerk rond de Alters in de gaten te houden – ja zelfs letterlijk te schaduwen. Na zijn doorgang in België zou voornamelijk de jongste Alter – Victor – een belangrijke rol opeisen in de Poolse politieke geschiedenis.

Welke Polen studeerden/doceerden rond 1900 aan de Brusselse en Parijse universiteiten? Welke (transnationale) netwerken vormden zij? Werden de contacten bruut afgebroken ten gevolge van WOI of is er toch sprake van meer continuïteit? Vele Centraal- en Oost-Europese migranten werden door de West-Europese veiligheidsdiensten bestempeld als potentieel subversief. Hoe uitte zich dat in het geval van de Poolse studenten en docenten?

Het zijn maar enkele van de talloze vragen die ik in mijn onderzoek zal proberen beantwoorden. Misschien hebben jullie al een idee?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s