0nzichtbare communicatie tijdens salamanderseks

Tijdens het voorjaar ondergaan mannetjes en vrouwtjes watersalamanders een heuse metamorfose. Ze passen zich zo aan voor een tijdelijk verblijf in het water, waar de voortplanting plaatsvindt.

Vooral de mannetjes krijgen vaak spectaculaire kleuren en verschillende ornamenten, zoals een hoge kam op de rug en staart. Deze aanpassingen worden vooral gebruikt om vrouwtjes voor zich te winnen, om op die manier zoveel mogelijk nakomelingen te verzekeren. Dergelijke technieken zijn niet ongewoon in het dierenrijk, kijk bijvoorbeeld maar naar de kleurverschillen tussen mannetjes en vrouwtjes bij verschillende vogelsoorten. Een vrij uniek gegeven bij watersalamanders is dat de bevruchting intern gebeurt, met geen (of weinig) fysiek contact tussen het mannetje en vrouwtje. Na een vaak complex paringsgedrag zal het mannetje een spermapakketje (de spermatofoor) afzetten, dat het vrouwtje dan opneemt met haar cloaca. Het vrouwtje kan spermatoforen van verschillende mannetjes opnemen en deze voor een bepaalde duur opslaan om haar eieren te bevruchten. De bevruchte eitjes worden dan een voor een afgezet in de vegetatie.

mannetje alpenwatersalamander

Een spectaculair gekleurd mannetje van de alpenwatersalamander tijdens de voortplantingsperiode. (c) Bert Willaert

Wat weinig mensen weten is dat diezelfde watersalamanders naast hun spectaculaire kleuren en ornamenten ook nog een andere, “onzichtbare” vorm van communicatie gebruiken. In gespecialiseerde klieren van het mannetje worden tijdens de voortplantingsperiode namelijk feromonen geproduceerd, die hij met zijn staart richting het vrouwtje wappert. De exacte functie, evenals de identiteit van deze feromonen zijn nog onbekend, maar vast staat dat ze het vrouwelijke gedrag beïnvloeden. Onlangs toonden onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel immers aan dat wanneer twee vrouwtjes blootgesteld worden aan de feromoonmix van een mannetje van hun eigen soort, ze elkaar beginnen volgen en aanraken, net zoals ze in aanwezigheid van een mannetje zouden doen. Wanneer twee vrouwtjes samen in zuiver water geplaatst worden als controle, gebeurt er niets.

Sterker nog, wanneer een vrouwtje van soort x en soort y blootgesteld worden aan de feromoonmix van een mannetje van soort x, dan zal vrouwtje x vrouwtje y volgen, maar niet omgekeerd. Wanneer de feromoonmix van een mannetje van soort y gebruikt wordt, dan volgt vrouwtje y het vrouwtje x, maar weer niet omgekeerd. Zo toonden de onderzoekers aan dat de feromonen soortspecifiek zijn.

Fascinerend, toch?

Ben je geïnteresseerd om de volledige studie te lezen? Die kun je terugvinden door hier te klikken.

Advertenties

2 Reacties op “0nzichtbare communicatie tijdens salamanderseks

  1. Erg interessant! Salamanders worden dus sterk gestuurd door die feromoonmixen. Denk je dat dit ook voor mensen geldt? Kun je met de juiste feromonen ‘vrouwtjes’ aantrekken die eigenlijk niet op je zouden vallen?

    • Bij mensen is er inderdaad ook sprake van het gebruik van feromonen (zie bijvoorbeeld deze zoekresultaten: http://scholar.google.be/scholar?hl=nl&q=human+pheromone&btnG=&lr=). Of die ook een dergelijk uitgesproken effect hebben, is natuurlijk een andere vraag… Zeker als je bekijkt hoeveel artificiële geuren de mens gebruikt.

      Er zijn zelf verschillende commerciële producten op de markt (geweest), waarvan beweerd wordt dat ze feromoon eigenschappen voor mensen hebben. Hoofdstuk 13 “On the scent of human attraction: human pheromones?” in Wyatt’s boek “Pheromones and Animal Behaviour: Communication by Smell and Taste” uit 2003 is in dat opzicht zeker een aanrader om te lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s